Oto 5 poziomów kompetencji wg modelu braci Dreyfus. Na którym jesteś Ty?

W latach 70 dwóch braci – Hubert i Stuart Dreyfus, na potrzeby badań nad sztuczną inteligencją, stworzyli model określający w jaki sposób ludzie stają się najlepsi w danej dziedzinie.

Przebadali wysoko wykwalifikowanych pilotów oraz słynnych szachistów. Wykazali, że w drodze od nowicjusza do eksperta, dzieje się trochę więcej niż pozyskiwanie wiedzy oraz doświadczenia. Okazuje się, że ktoś kto opanował swoją dziedzinę do mistrzostwa, doświadczył fundamentalnej zmiany w postrzeganiu otaczającego świata.

Model braci Dreyfus nie dotyczy całokształtu danej osoby, ale wybranej umiejętności. Nie jesteś ekspertem lub nowicjuszem w każdej dziedzinie. Wręcz przeciwnie, z niektórymi rzeczami radzisz sobie naprawdę dobrze, a z innymi wcale. Możesz być mistrzem w jeździe na nartach, ale za to zupełnie nie dawać sobie rady jako kucharz.

Poniżej znajduje się 5 etapów, które musimy przejść na ścieżce od nowicjusza do eksperta. Po co to wiedzieć? Ponieważ dzięki temu zrozumiesz jak przyspieszyć swój własny proces uczenia się oraz co powinieneś rozwijać, aby szybko wejść na kolejny poziom. Jeśli Twoja kariera ma być zbudowana na porządnych fundamentach, musisz być ponadprzeciętnie dobry w tym co robisz.

Etap 1: nowicjusz

Nigdy wcześniej się nie zajmowałeś daną dziedziną. Masz zerowe doświadczenie. Nie jesteś pewny swoich poczynań i nie wiesz do końca czy robisz daną rzecz dobrze. Nie wiesz co robić, gdy coś idzie nie po Twojej myśli. Wolisz skupić się na osiągnięciu danego celu niż na nauce tematu.

Jako nowicjusz nie jesteś do końca bezużyteczny. Świetnie radzisz sobie z przestrzeganiem reguł w stylu jeśli zajdzie X, zrób Y. Nie widzisz kontekstu swoich działań. Wszystko jest dla Ciebie ustalonym schematem i jeśli coś nie jest zgodne z nim, gubisz się.

Etap 2: zaawansowany początkujący

Bycie nowicjuszem jest trudne. Zwłaszcza jeśli nie masz kogoś kto wyraźnie pokaże Ci co masz robić. Dlatego właśnie zmotywowani do zmiany ludzie, szybko się poddają. Jednak Ci, którym uda się przebrnąć przez ten etap, radzą sobie z regułami dobrze i próbują od nich troszkę odbiec. Próbują działać na własną rękę, niezbyt udolnie, ciągle mają kłopoty z rozwiązywaniem problemów.

Jeśli jesteś na etapie zaawansowanego początkującego, szukasz szybkich i konkretnych informacji. Nie interesuje Cię czytanie całego rozdziału książki w poszukiwaniu potrzebnej wiedzy. I dobrze, w przeciwnym wypadku mógłbyś poczuć się przytłoczony i zdemotywowany. Chcesz wiedzieć tylko to czego potrzebujesz.

Na tym etapie zaczynasz rozpoznawać kontekst, w którym pracujesz. Na podstawie przeszłych (w większości złych) doświadczeń, umiesz powiedzieć, które rozwiązanie zastosować do danej sytuacji. Nie przychodzi Ci to łatwo i intuicyjnie, wciąż masz z tym problemy. Jesteś w stanie rozpoznać sytuację, sformułować swój własny proces działania, ale wciąż nie dostrzegasz dużego obrazka. Nie rozumiesz tematu dogłębnie i prawdopodobnie uznajesz tę wiedzę za zbędną.

Przykładowo jeśli szef Twojej firmy zwoła zebranie i zaprezentuje na nim różne wykresy dotyczące rozwoju oraz sprzedaży, to dla Ciebie będzie to niezbyt ważne, jeśli nie jesteś sprzedawcą. Jest to jednak bardzo ważne, ponieważ na podstawie tych informacji możesz wywnioskować czy wasza firma niedługo upadnie czy nie. Ty jednak nie dostrzegasz tych zależności.

Etap 3: kompetentny

Umiesz stworzyć swój własny model zachowania oraz efektywnie z nim pracować. Dobrze radzisz sobie z rozwiązywaniem problemów i zaczynasz rozumieć jak rozwiązywać nowe problemy – te, z którymi wcześniej się nie zetknąłeś. Jesteś w stanie zaczerpnąć porady eksperta, a następnie z powodzeniem wprowadzić ją w życie.

Na tym etapie, zamiast podążać za sztywnymi regułami i schematami, wolisz myśleć oraz samemu rozwiązywać problemy. Twoje działania są oparte na doświadczeniach z przeszłości oraz dobrym planowaniu. Nie masz jeszcze na tyle doświadczenia, aby dobrze rozumieć, na których detalach powinieneś się skupić w momencie realizacji danego zadania.

Ludzie postrzegają Cię jako zaradnego gościa, który sobie dobrze radzi. Będąc osobą kompetentną wiesz jak szkolić początkujących oraz nie wkurzasz ekspertów, ponieważ jesteś na tyle ogarnięty. Nie umiesz jeszcze dobrze ocenić swoich umiejętności i poprawić błędów. Nie poświęcasz czasu nad refleksją na swój temat w danej dziedzinie.

Etap 4: biegły

Jeśli jesteś biegły, łakniesz dużego obrazka. Szukasz szerszej wiedzy i zrozumienia na temat danej dziedziny. Czujesz się sfrustrowany jeśli ktoś zbytnio upraszcza sprawy. Rozumiesz, że chodzi o coś więcej.

Będąc na tym etapie dokonujesz ważnego przełomu: umiesz się poprawić. Potrafisz zrobić swoją kiepską niegdyś robotę, dużo lepiej. Widzisz i rozumiesz swoje błędy oraz wiesz jak je naprawić. Umiesz dokonać ewaluacji swoich dotychczasowych poczynań, a następnie odnieść się do własnych wniosków.

Taka autokorekcja jest dostępna dopiero na tym poziomie. Co więcej, będąc biegłym umiesz uczyć się na błędach innych. Potrafisz wyciągać wnioski i uczyć się z sytuacji, w których nie brałeś bezpośrednio udziału. Umiesz przewidywać co może pójść nie tak, nad czym należy popracować i do czego się przyłożyć. To efekt Twoich poprzednich doświadczeń i swojego rodzaju wyczucia.

Etap 5: ekspert

Ten poziom jest w pewnym sensie metą. Nie ma nic powyżej. Eksperci są najlepszym i najbardziej zaufanym źródłem wiedzy w danej dziedzinie. Będąc jednym z nich, ciągle szukasz lepszych i szybszych metod realizacji zadań. Posiadasz pokaźny bagaż doświadczeń, który potrafisz świetnie wykorzystać w odpowiednich kontekstach.

Około 1-5 procent populacji to eksperci. Jest ich bardzo mało, dlatego zawsze będą doceniani. W dużej mierze kierują się intuicją. Nie potrafią dokładnie opisać dlaczego tak postępują, po prostu czują, że tak powinno być.

Bycie ekspertem w danej dziedzinie nie zawsze oznacza bycie doskonałym nauczycielem. Często jest wręcz przeciwnie, ponieważ eksperci nie umieją precyzyjnie opisać swojego postępowania. Działają na wyczucie.

Przeprowadzono kiedyś eksperyment, w którym grupa najlepszych pilotów zdefiniowała reguły postępowania, którymi mieli kierować się nowicjusze. Dla świeżaków było to duże ułatwienie i aplikacja reguł sprawdziła się doskonale. Jednak kiedy poproszono ekspertów o przestrzeganie tych samych reguł, ich wyniki znacznie się pogorszyły.

Dlaczego? Odpowiedź na to pytanie jest bardzo ważna: sztywne ramy pomagają nowicjuszom, ale ograniczają ekspertów. Ci muszą mieć swobodę działania, pracują intuicyjnie, rozumieją duży obrazek, dostosowują odpowiednie działania do odpowiedniego kontekstu. Każdy zestaw sztywnych reguł jest dla nich podcięciem skrzydeł kreatywności i zmniejsza ich efektywność.

Oczywiście to, że jesteś ekspertem nie znaczy, że jesteś nieomylny. Zauważ, że często słyszymy jak kilku guru w danej dziedzinie głosi sprzeczne nauki i nie zgadza się ze sobą.

Co się zmienia?

Podróż od nowicjusza do eksperta to coś więcej niż zasady oraz intuicja. Wiele rzeczy zmienia się na bieżąco. Poniżej przedstawiam trzy najważniejsze zmiany, które zachodzą.

  1. Przestajesz myśleć w kategorii sztywnych schematów i reguł, coraz bardziej zaczynasz polegać na swojej intuicji.
  2. Przestajesz postrzegać problem jako zbiór równie ważnych kawałków. Każde zadanie jest dla Ciebie czymś unikalnym, niektóre jego elementy są mniej ważne, a niektóre bardziej.
  3. Przestajesz być odseparowanym obserwatorem systemu. Stajesz się jego integralną częścią. Rozumiesz, że Twoje akcje mają adekwatne reakcje.

Na jakim poziomie jesteś Ty?

Wiesz już w jakiej kolejności powinieneś zaplanować swój rozwój, tak aby Twoja kariera była możliwie szybka i efektywna. Jak powinien wyglądać Twój pierwszy krok w kierunku bycia lepszym? Zastanów się na jakim poziomie aktualnie jesteś.

Przygotowałem dla Ciebie plik pdf, który Ci to ułatwi. Możesz go wypełnić na komputerze lub wydrukować i użyć kolorowych flamastrów. To drobny schemat, który pozwoli Ci zastanowić się nad sobą i zobaczyć, na którym etapie się znajdujesz.

Jaki z tego wniosek? Im bardziej zielony jesteś w danym temacie, tym lepsze są dla Ciebie dokładne i konkretne reguły postępowania. W miarę zdobywania kolejnych szczebli, będziesz działał podświadomie, kierując się intuicją.

Jak przeczytałeś w dzisiejszym artykule, człowiek który staje się coraz lepszy nie tylko zdobywa więcej umiejętności, ale doznaje całkowitej metamorfozy jeśli chodzi o jego podejście do tematu.

Zadaj konkretne pytanie komuś na niższym poziomie, a odpowie Ci schematycznie, zgodnie z regułami. Zadaj pytanie ekspertowi, a usłyszysz: to zależy od… Dla fachowców nic nie jest czarne lub białe. Rozwiązania problemów zależą od kontekstu. Początkujący tego jednak jeszcze nie widzą.

Jeśli spodobał Ci się artykuł i uważasz go za przydatny, to zachęcam do dzielenia się nim ze znajomymi oraz lajkowania.

Nie przegap żadnego posta

Otrzymuj powiadomienie o nowym poście prosto na Twój adres e-mail i uzyskaj dostęp do dodatkowych materiałów – tylko dla czytelników newslettera.

Wczytywanie...

Chętnie poznam Twoją opinię – skomentuj tego posta na portalach społecznościowych. Nie zapomnij mnie otagować, jeśli chcesz mieć pewność, że zobaczę Twój komentarz.

Polub Brieftip